Okul Kütüphanesi Organizasyonu ve Kullanımı

Okul Kütüphaneleri ne demektir?

Okul kütüphanesi parçası olan okulun bünyesinde bulunan ve okulun genel eğitim, öğretim dışında bilgi kaynakları ve hizmetleri aracılığıyla öğrencilerin bilgiye ulaşma alışkanlığını, okuma alışkanlığını, araştırma alışkanlığını kazandırmaya yarayan kitap, dergi, broşür ve dijital materyal arşividir. Bütün unsurları bir arada bulunan kütüphanelere Z-Kütüphane olarak da adlandırılmaktadır.

Okul Kütüphanelerinin Amaç ve İşlevleri;

• Öğrencilerin sorumlu vatandaşlar olarak yaşamalarını sağlarken öğrencileri yaşam boyu öğrenme becerisiyle donatır ve öğrencilerin hayal güçlerini geliştirir.
• Bilgi edinme, anlama, hayal kurma ve eğlenme amacıylabilgiyi kullanma ve üretkenliği arttırma için fırsatlar sunar.
• Sosyal ve kültürel olayların farkında olma ve bunlara önem vermeyi sağlayan faaliyetleri düzenleme alışkanlığı kazandırır.
• Etkin ve sorumlu vatandaş olarak demokrasiye katılmak için düşünce ve bilgiye erişim özgürlüğünün gerekliliğini benimseme alışkanlığı kazandırır.
• Eğitim ve öğretim programına etkin bir şekilde dahil olmayı kazandırır.
• Öğretmenlerin mesleki çalışmalarına yardımcı olur.
• Öğrencilerin yapıcı, eleştirici ve estetik değerlere ilgi duymalarını sağlar.
• Bütün kullanıcıların düşünme yeteneğinin geliştirilmesi ve bilgi gereksinimlerinin karşılanması için her türlü bilgiye kaynak sağlar.

Okul Kütüphanelerinin Kurulumunda Politika Oluşturma

• Okul kütüphaneleri, okulun hedefleri, okulun durumu dikkate alınarak okula en iyi hizmet verecek şekilde kapsayıcı ve anlaşılır şekilde oluşturulmuş bir politikayla yönetilmelidir.
• Kütüphane politikası, okulun gereksinimlerini ve politikalarını göz önünde bulundurarak kapsayıcı bir şekilde tasarlanmış olmalıdır.
• Kütüphane politikası, kendi somut gereksinimlerinin yanı sıra etik değerlerini, hedeflerini ve amaçlarını da dile getirecek şekilde oluşturulmalıdır.
• Okul içerisinde tam anlamıyla bir kütüphanenin varlığının ne zaman, nerede, kim için ve kim tarafından fark edileceği politika sayesinde alacaktır.
• Politikada belirlenen hedefler ve amaçlar doğrultusunda tümüyle okulun (yöneticilerin, çalışanların, öğretmenlerin ve öğrencilerin) desteği ve katkısı olduğu sürece politika uygulanabilir.
• Politika metninin çoğunluk tarafından anlaşılmış ve kabul edilmiş olması ve uygulanabilmesi için ayrıca basılmış bir hâlinin mümkün olduğu kadar geniş bir çevreyle paylaşılması gerekir.

Türkiye’de Okul Kütüphanesi Politikasını Oluşturma Dayanakları

• Milli Eğitim Bakanlığı Okul Kütüphaneleri Yönetmeliği
• IFLA/UNESCO Okul Kütüphanesi Rehberi
• IFLA Okul Kütüphaneleri Rehberi
• Türk Kütüphaneciler Derneği İlke ve Standartları

Politika Metni ve Yapılacak Planlar ile Okul Kütüphanesinin Rolü Hakkında Dikkat Edilmesi Hususlar

• Okulun eğitim-öğretim programı
• Okulda kullanılan öğrenme yöntemleri ve teknikleri
• Uluslararası/ulusal/yerel standartlar ve ölçütler
• Öğrencilerin öğrenme ve kişisel gelişim gereksinimleri
• öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecindeki gereksinimleri
• Okulun akademik başarısının yükseltilmesi
• Öğrencilerin sorgulama becerilerinin geliştirilmesi
• Öğrencilerin okumaya teşvik edilmesi ve özendirilmesi
• Öğrencilerin açık görüşlülüğünün sağlanması ve sivil katılımcılık becerilerinin arttırılması

Bütçe

• Okul kütüphanesinin eğitim, öğretim ve bilgi merkezi olarak var olabilmesi için makul ve uygun bütçe ile yönetilmesi gereklidir.
• Yeni bilgi kaynaklarının temin edilmesi, hizmetlerin verilmesi, tanıtım etkinliklerinin gerçekleştirilmesi ve kırtasiye malzemelerinin alınması, bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik yazılım ve donanım maliyetleri bütçe ile belirlenmelidir.
• Kütüphaneye yıl boyunca yapılacak bütçe harcamaları için özenli bir şekilde bütçe planlaması yapılmalı ve bu planlama kütüphane politikasıyla tutarlı olmalıdır.
• Kütüphane bütçesinin nasıl kullanıldığı, harcama miktarının yeterli olup olmadığını açıklığa kavuşturmak için yıllık rapor hazırlanmalıdır.

Personel

Okul kütüphanesinde etkin bir bilgi hizmeti vermek, idari ve teknik tüm süreçleri yönetmek için iyi eğitilmiş ve yüksek motivasyona sahip insan kaynakları temin edilmesi oldukça önemli bir unsurdur. Okul kütüphanecileri, okul yardımcı personeli, gönüllü öğretmenler, gönüllü öğrenciler ve gönüllü veliler olabilir.

Okul Kütüphanesi Personelinin Nitelikleri

• Öğrenim ve öğretim müfredat bilgisi, eğitimde model geliştirme ve uygulama;
• Program yönetimi – planlama, geliştirme/tasarım, uygulama, değerlendirme ve iyileştirme;
• Koleksiyon geliştirme, depolama, düzenleme, erişim;
• Enformasyon süreçleri ve davranışları – okuryazarlık, bilgi okuryazarlığı, dijital okuryazarlık;
• Okuma uğraşı/ilişkileri;
• Çocuk ve gençlik edebiyatı bilgisi;
• Okumayı etkileyen engeller ve yetersizlikler;
• İletişim ve iş birliği becerileri;
• Dijital ve medya becerileri;
• Etik ve sosyal sorumluluk;
• Kamu yararı için hizmet – topluma karşı sorumluluk;
• Sürekli mesleki gelişim yoluyla yaşam boyu öğrenmeye bağlılık; ve
• Okul kütüphaneciliği alanını, tarihçesini ve değerlerini tanıtma.

Derme (Koleksiyon) Geliştirme

• Okul kütüphanesi kullanıcılarının yaş, dil ve demografik yapısını göz önünde bulundurarak onların ihtiyaçlarını karşılayacak basılı ve dijital materyallere geniş bir erişim olanağı sağlamalıdır.
• Derme, sürekli olarak geliştirilmeli ve güncel tutulmalıdır.
• Kaynak çeşitliliği ve dermenin dengeli dağılımı sağlanmalıdır.
• Derme geliştirme ve yönetim politikası oluşturarak derlemenin amacı, kütüphane dışındaki kaynaklara erişim ve yüksek kaliteli kaynakları temin etmeye yönelik ilkeler ortaya konmalıdır.
• Dijital kütüphaneler oluşturulmalı ve e-kitaplar, e-dergiler, e-gazeteler, video oyunları ve çoklu ortam öğrenme materyalleri temin edilmelidir.

Bina

Okul kütüphanelerinin amaçları, işlevleri ve kullanımları düşünülerek fiziki planlamalar yapılmalıdır. Kütüphanenin;

• Merkezi bir konumda, mümkünse zemin katta yer almalıdır.
• Eğitim-öğretim alanlarına yakın ve erişebilir olmalıdır.
• Gürültülü ortamlardan uzak olmalıdır.
• Uygun ve yeterli ışık almalıdır.
• Özel ihtiyaçları olan kütüphane kullanıcılarına için uygun tasarlanmalıdır.
• Derme alanları, çalışma mekanları, okuma alanları, bilgisayarlar, sergi alanları ve kütüphane personeli için yeterli alan temin edilmelidir.
• Eğitim-öğretim programları ve teknolojide olabilecek değişimlere olanak veren esneklikte düzenlemeler yapılmalıdır.

Kullanıcılar

Kullanıcıların gereksinimlerin belirlenmesi, derlemenin ve verilecek hizmetlerin planlanması açısından önemlidir.

• Öğrenciler
• Öğretmenler
• Okul Yönetimi
• İdari Çalışanlar
• Veliler

Teknoloji

Okul kütüphanelerinde çağın gereklerine uygun sağlanması gereken teknoljik olanaklar olarak şunları sayabiliriz;

• Kütüphane otomasyon sistemi
• Sunucu ve ağ bağlantıları
• Bilgisayarlar ve akıllı cihazlar
• Yazılımlar
• Okul kütüphanesinin web sitesi
• Telefon, barkod okuyucu, fotokopi, yazıcı, tarayıcı, CD/DVD oynatıcı, LCD projektör
• Çevrimiçi katolog
• Akıllı tahta veya mobil cihazlar

İşbirliği

Okul kütüphaneleri; uluslararası, ulusal ve yerel düzeyde farklı paydaşlarla iş birliği içinde gerçekleştirilmelidir. Kütüphanenin daha aktif kullanılması için işbirliği çok önemli bir unsurdur.

Eğitim, Tanıtım ve Pazarlama

Okul kütüphanelerin, bilgi kaynakları ve hizmetlerine yönelik eğitim, tanıtım ve pazarlama etkinlikleri düzenlenmelidir.

• Eğitim etkinlikleri, sergiler, masal/drama, söyleşiler, kutlamalar, oyunlar atölye çalışmaları yapılmalıdır.
• Broşür, afiş ve tanıtım kartları tasarlanmalıdır.